KHI VAI TRÒ TÁC GIẢ MẤT ĐI

Văn bản trên thế giới mạng giờ đây được gán link tá lả. Nó bắt mình đọc vòng vòng thành ra cuối cùng chẳng biết mình đang đọc ai, đọc cái gì.

Mà không chỉ có link, cả các ý kiến phản hồi trong blog, trong báo trực tuyến hay trên một diễn đàn cũng có khi bắt mình đứt mạch. Vào blog của một nhà văn tên tuổi, đọc bài, đọc comment. Ôi, cha nào bình luận hay thế, click, lại khám phá, rồi lại đọc comment của blog của cái ông đã comment...

Hypertext (siêu văn bản, ai dịch cái chữ này cũng “siêu” không kém người phát minh ra nó) là một sản phẩm của văn minh của nhân loại. Cơ chế tương tác dễ dàng, nhanh, tự do, gần như không hạn chế dung lượng, không bị rào cản không gian của truyền thông internet cũng là một sản phẩm văn minh của nhân loại. Báo chí hypertext, trên nguyên tắc, vẫn là báo chí. Văn chương mạng, trên nguyên tắc, vẫn là văn chương.

Nhưng hypertext nói riêng và internet nói chung có khả năng làm đảo lộn nhiều điển phạm, nhiều mô thức cũ trong hoạt động truyền thông, báo chí, thậm chí cả văn chương.

Với internet, nói như Bill Gates, mọi thông tin trên đầu ngón tay của bạn, người khai thác thông tin là đồng chủ thể với tác giả. Công chúng internet có quyền đọc văn bản trên net theo cách của mình, hiểu văn bản theo cách của mình. Họ có thể thay đổi trật tự đọc một văn bản, có thể "lướt" từ chỗ này qua chỗ nọ, có thể tham gia ý kiến và có thể hiểu văn bản theo cách mà nó xuất hiện, lúc mà họ đọc và cách họ đọc. Văn bản trên internet là văn bản mở chứ không phải văn bản in chết cứng trong giấy.

Thực tiễn báo chí – truyền thông trực tuyến cũng như cái gọi là văn học mạng hiện nay chưa làm lộ diện rõ ràng những thay đổi có tính chất cách mạng các mô thức cũ nhưng dấu hiệu của nó cũng đã xuất hiện. Với công nghệ RSS (*), các website tin tức hiện nay cung cấp cho người sử dụng khả năng tìm tin tức cực nhanh, gọn, dưới dạng tóm tắt. Khi số lượng website tin tức ngày càng nhiều, việc duyệt web để tìm những thông tin cần thiết ngày càng mất nhiều thời gian. Dịch vụ RSS ra đời từ ý tưởng cho rằng nếu các thông tin và dữ liệu mới nhất được gửi trực tiếp đến độc giả trực tuyến, thay vì họ phải tự dò tìm thông tin từ trang web này đến trang web khác thì sẽ tốt hơn. Nhưng RSS là những dòng tin ngắn, cực ngắn chứa đựng nhiều thông tin. Và những thông tin ấy không còn một chút bóng dáng của tác giả - nhà báo, nó cô đọng như một phát biểu thông tấn ngắn ngủi, không còn cá tính sáng tạo, phong cách nhà báo.

Ngay cả với blog, cách đọc của số đông cũng sẽ thay đổi dù chủ nhân blog nào cũng có avatar, nick. Đọc blog sẽ không còn là “đọc” một entry cụ thể, gắn liền với một blogger cụ thể. Vì văn bản blog cũng là văn bản hypertext, blog cũng là web, nó không phải là bản số của một trang giấy nhật ký, bài báo cá nhân được đưa vào không gian điều khiển.

Với tốc độ phát triển của khoa học – công nghệ, internet sẽ càng ngày càng hoàn thiện hơn; và càng hoàn thiện, nó càng tiện lợi. Liệu có thể rồi đây, vai trò của tác giả sẽ không còn, phong cách của tác giả sẽ không còn? Cách viết blog và các hình thức văn bản (báo chí, văn chương) trên internet cũng sẽ thay đổi? Các quan niệm về giá trị báo chí, văn chương có khi cũng thay đổi cùng với sự ra đời của những hình thức thể loại mới trong báo chí – văn chương?

---

(*) RSS (Really Simple Syndication): Dịch vụ cung cấp thông tin cực kì đơn giản. Dành cho việc phân tán và khai thác nội dung thông tin web từ xa (ví dụ như các tiêu đề, tin tức). Sử dụng RSS, các nhà cung cấp nội dung web có thể dễ dàng tạo và phổ biến các nguồn dữ liệu ví dụ như các link tin tức, tiêu đề, và tóm tắt.