CÚ HÍCH TRUYỀN THÔNG 2008

Hơn một tháng nữa, vệ tinh viễn thông đầu tiên của Việt Nam mang tên Vinasat-1 sẽ được phóng vào quỹ đạo bằng tên lửa phóng Ariane 5 ECA từ bãi phóng Guyana (lãnh thổ thuộc Pháp ở Nam Mỹ). Có thể dự đoán rằng đây sẽ là sự kiện viễn thông quan trọng nhất năm 2008 vì khi đi vào hoạt động, Vinasat sẽ đem lại nhiều lợi ích về chính trị, kinh tế và xã hội to lớn... Các dạng kênh đào tạo, các hoạt động đào tạo được tổ chức trên nền tảng hạ tầng internet sẽ có cơ hội phát triển mạnh. Một ca mổ ở bệnh viện tuyến huyện cũng có thể dễ dàng được tư vấn từ những bác sĩ đầu ngành giỏi từ Hà Nội nhờ công nghệ truyền dữ liệu ngày càng đơn giản, chi phí thấp và dễ sử dụng... Nhưng ngành truyền thông mới là ngành đón nhận được nhiều ứng dụng mới.

Từ chuyện truyền dữ liệu trực tiếp

Lâu nay, để làm một chương trình truyền hình trực tiếp, nhà Đài phải sử dụng công nghệ viba hoặc cáp quang. Nhiều điểm “đầu cầu” ở những vị trí không thuận lợi, phải “nối” viba trung chuyển đến vị trí có cáp quang "đầu cuối" để truyền về trung tâm. Vừa vất vả, vừa thiếu an toàn mà chi phí cao. Nay, khi có vệ tinh viễn thông, chuyện làm truyền hình trực tiếp nhiều sự kiện ở bất kỳ đâu trong tầm hoạt động của VINASAT-1 (vốn phủ sóng toàn bộ lãnh thổ, lãnh hải, các quần đảo của Việt Nam, khu vực Đông Nam Á, một phần phía đông châu Úc) trở nên dễ dàng. Cách đây mấy năm, những phóng viên truyền hình Việt Nam từng “lóa mắt” khi thấy CNN làm trực tiếp sự kiện kỷ niệm 30 năm giải phóng miền Nam chỉ bằng những thiết bị gọn nhẹ. CNN có vệ tinh riêng phủ sóng toàn câu, nên phóng viên họ tác nghiệp ở bất cứ nơi nào trên hành tinh này cũng có thể đưa tín hiệu trực tiếp về trung tâm.

Vinasat-1 sẽ là vệ tinh phục vụ nhiều mục tiêu, đặc biệt là các dịch vụ viễn thông, song, báo chí trực tuyến nói chung, báo in và phát thanh – truyền hình nói riêng có cơ hội phát triển mạnh hơn nhờ công nghệ truyền dữ liệu tiện lợi. Và có thể nói, 2008 sẽ là cột mốc khởi động sự thay đổi công nghệ phát thanh truyền hình.

Đến số hóa phát thanh truyền hình

Vệ tinh VINASAT-1 có dung lượng 20 bộ phát-đáp (transponder) trên băng tần C và Ku, nghĩa là VINASAT-1 dùng cho được khoảng trên dưới 100 kênh truyền hình. Một bộ phát đáp (transponder) trên vệ tinh có thể truyền tải số lượng chương trình truyền hình số nhiều hơn truyền hình tương tự 5 - 6 lần và phạm vi phủ sóng của nó rộng hơn một antenna của các Đài hiện nay.

Cùng với truyền hình số mặt đất, truyền hình số vệ tinh sẽ phát triển mạnh để góp phần làm thay đổi bộ mặt phát thanh - truyền hình từ năm 2008 trở về sau. Và từ đó, dân mình sẽ dần có thói quen dùng truyền hình số (số vệ tinh, số mặt đất, cáp, internet) thay cho truyền hình tương tự (annalog) vốn chất lượng xấu và phải xoay antenna để thu nhiều đài. Tất nhiên, truyền hình truyền thống không thể một sớm một chiều có thể “ra đi”, đó là chưa nói truyền hình số là truyền hình trả tiền mà dân mình vốn có thói quen xem đài bao cấp lâu nay, đặc biệt là ở vùng nông thôn.

Nhưng, rồi mọi người sẽ thấy rằng với truyền hình số, tín hiệu hầu như ít nhạy cảm đối với các dạng méo, tạp nhiễu xảy ra trên đường truyền, duy trì tuyệt đốt chất lượng sau nhiều lần ghi dựng, rất linh hoạt, đa dạng trong quá trình xử lý tín hiệu, hiệu quả sử dụng dải thông cao và dễ dàng thích nghi với các bước phát triển tiếp theo của truyền hình.

Phát thanh - Truyền hình số có thể gói nhiều kênh theo các nội dung khác nhau: thời sự - khoa học giáo dục – giải trí… và phục vụ bất kỳ ở đâu (anywhere) qua thiết bị thu hình có tính “di động”, có thể “xách tay” (mobility & portability), bất cứ khi nào (anytime), tức là xem chương trình truyền hình mong muốn không phụ thuộc vào lịch phát sóng nhờ bộ nhớ trong máy thu, đồng thời phục vụ bất kỳ đối tượng nào (anyone)...

Với những người làm truyền thông, đây là bước thay đổi về chất trong cả công nghệ lẫn nội dung. Những nguyên lý kinh điển của công nghệ truyền hình tương tự (như đồng bộ, điều chế, xen kẽ phổ… ) không còn được sử dụng: Phương pháp thu nhận thông tin về hình ảnh, xử lý, lưu trữ, truyền dẫn, phát xạ, tái tạo lại hình ảnh hoàn toàn khác so với công nghệ tương tự. Phương thức sản xuất cũng khác: sản xuất chương trình trên mạng, lưu trữ trên máy chủ, dựng hình phi tuyến tính… cũng thay đổi. Bộ Thông tin – Truyền thông cũng không còn quan ngại về tình trạng lãng phí các tần số phát sóng, can nhiễu sóng của nhau khi tỉnh nào cũng tự phát phát triền phát thanh – truyền hình.

***

Lâu nay, khi chưa có vệ tinh riêng, chúng ta phải thuê kênh của nước ngoài với dung lượng nhỏ, giờ đây, khi VINASAT-1 được bắn lên quỹ đạo, vùng phủ sóng không chỉ toàn bộ lãnh thổ và lãnh hải VN (bao gồm cả quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa), khu vực Đông Nam Á, một phần phía đông châu Úc. Với Vinasat-1, lần đầu tiên, Việt Nam khẳng định chủ quyền quĩ đạo của mình.

Vinasat-1 sẽ góp phần vào chiến lược phát triển của bưu chính - viễn thông – truyền thông là hiện đại hóa hệ thống truyền dẫn mạng viễn thông Việt Nam trong tư thế làm chủ.

Gần 3000 tỷ đồng nhà nước bỏ ra để lo cho việc phóng vệ tinh viễn thông này. Tuy nhiên, so với mong muốn, Vinasat-1 chưa hẳn đã đáp ứng được các nhu cầu phát triển quá nóng về hạ tầng viễn thông của Việt Nam nhưng đó sẽ là một cú hích khá quan trọng.