ĐIỆN TỬ HAY TRỰC TUYẾN?

Từ ngày 10/02/2009, báo Tuổi Trẻ bắt đầu thử nghiệm trang web tiếng Anh VietNews tại địa chỉ vietnewsonline.vn . Đây là phiên bản bằng tiếng Anh của báo điện tử Tuổi Trẻ Online (TTO) nhằm phục vụ cho bạn đọc quốc tế quan tâm đến Việt Nam, người nước ngoài đang sống và làm việc tại Việt Nam và bạn đọc trong nước có nhu cầu tham khảo tin tức và giao lưu bằng tiếng Anh.

Dòng thông tin trên được copy nguyên văn trên TTO, chỗ này.

Entry này không bàn gì về nội dung thông báo trên chỉ xin nói đôi điều về một cụm từ xuất hiện trên đó: báo điện tử Tuổi Trẻ Online.

Gần 12 năm kể từ khi xuất hiện ở Việt Nam, đến nay, loại hình báo chí phát hành trên mạng Internet, sử dụng công nghệ world wide web, với ngôn ngữ HTML, vẫn chưa có một tên gọi thống nhất.

Phổ biến nhất hiện nay là tên gọi "báo điện tử", “trang thông tin điện tử”, “báo mạng điện tử” (tên gọi này hiện đang được sử dụng tại Học viện Báo chí – Tuyên truyền). Cách gọi "báo điện tử" thì đã đi vào nhiều văn bản pháp quy của Nhà nước và đã gần như được thừa nhận trong thực tế. Theo tìm hiểu của chúng tôi, hiện nay trong ngôn ngữ Trung Quốc, Internet được gọi là “võng thị”, báo chí Internet cũng được gọi “điện tử báo”. Có khả năng tên gọi loại hình báo chí phát hành trên Internet ở Việt Nam bị ảnh hưởng người Trung Quốc chăng?

Ngoài ra, hiện nay cũng còn xuất hiện những cách gọi khác như báo mạng (trong tương quan với cách gọi báo in, báo nói, báo hình…), ít phổ biến hơn, có cách gọi: “báo Internet”, “báo online” hay “báo trực tuyến”

Khái niệm “báo trực tuyến” được 2 trường đại học (KHXH&NV Hà Nội và KHXH&NV TP.HCM) dùng chính thức.

Báo trực tuyến của nhiều cơ quan báo in ra đời sau 2002 thường dùng khái niệm “online” gán kèm manchette cũ. Có vẻ như họ muốn tránh cái chữ… "điện tử" vốn diễn đạt không chính xác đặc trưng của loại hình báo chí mới mẻ này. Tuổi Trẻ Online, Thanh Niên Online, Tiền Phong Online… là ví dụ cụ thể.

Chính vì thế khi đọc cái cụm từ “báo điện tử Tuổi Trẻ” từ thông báo trên, tôi cảm thấy có gì hơi khang khác.

Theo tôi, nên gọi loại hình báo chí này là BÁO TRỰC TUYẾN vì thuật ngữ “điện tử” không nêu bật được tính chất, đặc trưng “trực tuyến” của loại hình này. Theo định nghĩa của các từ điển tin học, khái niệm “trực tuyến” hiểu theo nghĩa phổ biến nhất dùng để chỉ trạng thái của một máy tính khi đã kết nối với mạng máy tính và sẵn sàng hoạt động. Người khai thác, sử dụng báo trực tuyến phải ở trong trạng thái “trực tuyến”. Hay nói một cách nôm na, chỉ có thể sử dụng báo trực tuyến với một thiết bị được kết nối với mạng Internet. Khái niệm “điện tử” có ý nghĩa khác. Ví dụ thuật ngữ “electronic publishing” (xuất bản điện tử) dùng để chỉ hình thức lưu trữ thông tin dưới nhiều chất liệu khác nhau như: băng từ, đĩa nhựa, đĩa CD, VCD, DVD... Trong khi đó, khái niệm “online publishing” (xuất bản trực tuyến) chỉ cách thức phát hành thông tin thông qua mạng Internet (thông tin được mã hóa dưới dạng số, có tương tác). Ở Việt Nam, khái niệm “báo điện tử” một thời gian được sử dụng để chỉ phát thanh và truyền hình. Sử dụng lại khái niệm này cho một thực thể truyền thông mới có thể gây ra một số nhầm lẫn.

Nhưng khổ nỗi, cách định danh còn bị chi phối bởi thói quen do quy luật ngôn ngữ (từ vựng, ngữ âm) và các quy ước xã hội khác.

Nhưng dù sao, việc định danh chính xác cho một loại hình báo chí mới là việc làm cần thiết để có cách hiểu thống nhất, thuận lợi trong học thuật, nghiên cứu và trao đổi. Điều quan trọng là phải hiểu đúng khái niệm. Trong khi chờ đợi sự chuẩn hóa chính thức của Nhà nước, chúng ta tạm thời có thể chấp nhận sự tồn tại song song của nhiều cách định danh.